Chăm sóc da mùa hanh khô miền Bắc: môi nứt, bong da, ngứa

Khi miền Bắc chuyển sang hanh khô, da mặt căng rít sau khi rửa, môi nứt, tay chân bong vảy và ngứa là chuyện rất nhiều người gặp. Cách xử lý cơ bản gồm rửa mặt bằng nước ấm vừa phải với sữa rửa mặt dịu nhẹ, dưỡng ẩm ngay khi da còn hơi ẩm, giảm tần suất tẩy da chết, dưỡng môi nhiều lần trong ngày, và giữ độ ẩm trong phòng ngủ. Bài viết tổng hợp lời khuyên của bác sĩ da liễu từ các bệnh viện, sắp xếp thành một quy trình buổi sáng, buổi tối dễ theo.

Vì sao da khô hơn khi trời lạnh

Không khí lạnh và khô làm hàng rào bảo vệ da yếu đi, giảm khả năng giữ nước, nên da dễ khô, bong tróc và kích ứng. Đó là giải thích của BS.CKI Bế Thu Thủy, Khoa Thẩm mỹ, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, trong bài tư vấn trên VnExpress tháng 12/2025. Thêm vào đó là những thói quen mùa lạnh: tắm nước nóng lâu, ngồi cạnh quạt sưởi, ít uống nước vì không khát.

Da khô không chỉ khó chịu. Khi hàng rào da yếu, các sản phẩm vốn dùng quen như tẩy da chết, retinoid, vitamin C nồng độ cao có thể bỗng gây rát đỏ. Nhiều người tưởng bị "dị ứng mỹ phẩm" nhưng thực ra là da đang quá khô để chịu nổi cường độ cũ.

Quy trình tối giản cho mùa hanh khô

Buổi sáng

1. Rửa mặt nhẹ: nếu da không dầu, có thể chỉ rửa bằng nước ấm; da dầu dùng sữa rửa mặt dịu nhẹ, không tạo bọt quá nhiều.
2. Dưỡng ẩm khi da còn hơi ẩm: thấm khô nhẹ bằng khăn rồi thoa kem ngay.
3. Kem chống nắng: bác sĩ Tâm Anh khuyên dùng loại phổ rộng SPF 30 đến 50 mỗi ngày. Trời âm u mùa đông vẫn có tia UV.

Buổi tối

1. Làm sạch: tẩy trang nếu có trang điểm hoặc dùng kem chống nắng lâu trôi, sau đó sữa rửa mặt dịu nhẹ.
2. Dưỡng ẩm phục hồi: các thành phần được bác sĩ nhắc tới gồm ceramide, panthenol, glycerin, hyaluronic acid, squalane, niacinamide.
3. Hoạt chất mạnh: nếu da đang khô, giảm tần suất retinoid hoặc AHA/BHA, dùng cách ngày hoặc tạm dừng.

Tẩy da chết và peel: giảm chứ chưa cần bỏ

Theo bài tư vấn của bác sĩ Bệnh viện Tâm Anh, da khỏe vẫn có thể peel trong mùa khô nhưng chỉ nên dùng loại nhẹ như AHA nồng độ thấp (glycolic, lactic), enzyme hoặc PHA, và giữ khoảng cách ít nhất 2 đến 4 tuần giữa các lần. Người đang peel hằng tuần nên giảm hoặc tạm ngưng. Những ai da rất khô, nhạy cảm, đang bong tróc nhiều hoặc có viêm da cơ địa nên hoãn peel.

Peel trung bình, peel sâu, peel nồng độ cao hay retinoic acid không được khuyến khích nếu không có chỉ định của bác sĩ. Bác sĩ cũng lưu ý không nên tự mua sản phẩm nồng độ cao về dùng tại nhà hoặc peel ở cơ sở không uy tín. Sau peel, tránh rửa mặt nước nóng, tránh chạm tay lên mặt vài ngày đầu.

Môi nứt nẻ: bảy điều bác sĩ da liễu khuyên

Bài tổng hợp của Vinmec về chăm sóc môi khô nứt đưa ra những gợi ý rất cụ thể:

• Chọn son dưỡng không gây kích ứng: tìm thành phần như dầu thầu dầu, ceramide, dimethicone, dầu hạt gai dầu, dầu khoáng, petrolatum, bơ hạt mỡ, không mùi hương.
• Tránh thành phần dễ kích ứng: long não, bạc hà, menthol, khuynh diệp, hương liệu quế, cam chanh, lanolin, phenol, salicylic acid. Nếu son làm rát, châm chích, ngừng dùng.
• Thoa nhiều lần trong ngày và trước khi ngủ. Môi khô nứt nhiều nên dùng dạng thuốc mỡ vì giữ lâu hơn dạng sáp.
• Chống nắng cho môi bằng son có SPF 30 trở lên, kể cả mùa đông, thoa lại mỗi 2 giờ khi ở ngoài trời.
• Uống đủ nước, khoảng 2 lít mỗi ngày theo khuyến nghị trong bài.
• Bỏ thói quen liếm, cắn, bóc môi. Nước bọt bay hơi làm môi khô hơn.
• Không ngậm vật kim loại như kẹp giấy, trang sức.

Phần lớn trường hợp cải thiện sau 2 đến 3 tuần chăm sóc đều đặn. Nếu không đỡ, nên đi khám vì môi nứt có thể do dị ứng, nấm hoặc bệnh lý khác.

Tay, chân và cơ thể

• Tắm nước ấm, không quá nóng, không quá lâu. Nước nóng làm trôi lớp dầu tự nhiên trên da.
• Thoa kem dưỡng thể trong vài phút sau khi tắm, tập trung cẳng chân, khuỷu tay, gót chân.
• Đeo găng khi rửa bát, giặt đồ, thoa kem tay sau mỗi lần rửa tay.
• Mặc lớp trong mềm, tránh len thô cọ trực tiếp lên da dễ gây ngứa.

Phòng ngủ: chỗ dễ cải thiện nhất

Bạn ngủ bảy, tám tiếng mỗi đêm trong một căn phòng, nên độ ẩm phòng ảnh hưởng rất lớn. Vinmec gợi ý dùng máy tạo độ ẩm, nhất là khi bật điều hòa hoặc với người hay thở bằng miệng lúc ngủ. Nếu dùng máy, vệ sinh bình nước thường xuyên để tránh vi khuẩn. Không có máy, một chậu nước đặt gần nguồn sưởi hay phơi khăn ẩm trong phòng cũng đỡ phần nào.

Biến góc ngủ thành nơi ấm áp, dễ chịu cũng là tinh thần của lối sống được nhắc tới trong bài Hygge Đan Mạch cho mùa đông Việt Nam: chăn mềm, ánh đèn vàng, một cốc nước ấm đầu giường. Nếu bạn muốn gắn bước dưỡng da vào nếp sinh hoạt cố định, bài thói quen buổi sáng lành mạnh có cách xây chuỗi thói quen nhỏ.

Những ngộ nhận phổ biến

"Da khô thì đắp thật nhiều mặt nạ." Mặt nạ giấy cấp nước tức thời, nhưng nếu sau đó không khóa ẩm bằng kem dưỡng, nước bay hơi rất nhanh trong không khí khô và da có thể còn căng hơn. Dùng mặt nạ vài lần một tuần, luôn kết thúc bằng một lớp kem.

"Kem càng đặc càng tốt." Không hẳn. Với người dễ nổi mụn, lớp kem quá dày, quá bít có thể làm da bí và nhờn. Chọn độ đặc theo loại da: da khô dùng kem, da hỗn hợp hoặc dầu dùng lotion, gel.

"Mùa đông không cần chống nắng." Tia UV vẫn có mặt ngày nhiều mây, và da đã khô, mỏng sau peel còn dễ sạm hơn.

Khi nào nên gặp bác sĩ da liễu

Đi khám nếu da nứt chảy máu, đỏ lan rộng, ngứa nhiều làm mất ngủ, có mụn nước hoặc dấu hiệu nhiễm trùng, hoặc da không cải thiện sau vài tuần chăm sóc đúng cách. Người có tiền sử viêm da cơ địa, vảy nến dễ bùng phát vào mùa này, nên hỏi bác sĩ kế hoạch chăm sóc riêng thay vì tự mua thuốc bôi về dùng.

Câu hỏi thường gặp

Mùa hanh khô có nên tẩy da chết không?

Da khỏe có thể tẩy nhẹ, giãn cách ít nhất 2 đến 4 tuần với các loại peel như AHA nồng độ thấp hoặc PHA. Da đang rất khô, bong tróc hay có viêm da cơ địa nên tạm hoãn.

Son dưỡng có bạc hà dùng mùa khô được không?

Bác sĩ da liễu khuyên tránh các thành phần như bạc hà, menthol, long não vì dễ gây kích ứng môi đang nứt. Nên chọn son không mùi hương, có petrolatum hoặc ceramide.

Da dầu có cần dưỡng ẩm mùa đông không?

Có. Da dầu vẫn có thể thiếu nước khi trời khô. Chọn kem dưỡng dạng gel hoặc lotion mỏng có glycerin, hyaluronic acid để cấp ẩm mà không bí.

Bao lâu thì môi nứt nẻ lành?

Phần lớn trường hợp cải thiện sau 2 đến 3 tuần chăm sóc đều. Nếu quá thời gian này mà không đỡ, nên đi khám để loại trừ dị ứng hoặc nhiễm nấm.