Không khí Hà Nội mùa đông: đọc AQI, chọn khẩu trang, lọc khí

Những sáng mùa đông Hà Nội trời mù trắng, chỉ số AQI thường vọt lên mức xấu, có lúc rất xấu. Cách tự bảo vệ dễ làm nhất là xem AQI trước khi ra đường, đổi giờ tập thể dục ngoài trời khi chỉ số cao, đeo khẩu trang lọc được bụi mịn và giữ không khí trong nhà sạch hơn. Bài này giải thích các mức AQI theo khuyến cáo của Bộ Y tế, rồi chuyển thành thói quen cụ thể cho người trẻ đi làm, đi học và sống ở căn hộ.

Vì sao mùa đông không khí hay tệ hơn

Vào những ngày lặng gió, nhất là sáng sớm, lớp không khí lạnh sát mặt đất bị một lớp ấm hơn phía trên "đậy nắp", khói bụi từ xe cộ, công trình, đốt rơm rạ và than tổ ong không thoát lên cao được. Kết quả là sương mù lẫn bụi mịn, nhìn ra cửa sổ thấy các tòa nhà xa nhạt dần. Khi có gió mùa mạnh hay mưa, chỉ số thường cải thiện, rồi lại xấu đi khi trời lặng trở lại.

Bụi mịn đáng lo vì kích thước rất nhỏ, đi sâu vào phổi. Theo tờ thông tin của Tổ chức Y tế Thế giới về chất lượng không khí và sức khỏe, năm 2019 có tới 99% dân số thế giới sống ở nơi không đạt mức hướng dẫn về chất lượng không khí, và ô nhiễm không khí ngoài trời được ước tính gây khoảng 4,2 triệu ca tử vong sớm. Trong số đó, phần lớn liên quan tới bệnh tim thiếu máu cục bộ và đột quỵ, tiếp đến là bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiễm trùng hô hấp dưới.

Đọc AQI: mỗi mức nên làm gì

Đầu tháng 12/2025, khi Hà Nội nhiều lần ở mức xấu, Bộ Y tế đã ra khuyến cáo theo từng ngưỡng AQI, được báo Đại biểu Nhân dân đăng ngày 4/12/2025. Bảng dưới tóm tắt các điểm chính, áp dụng được cho mùa đông năm nay.

AQI	Mức	Người khỏe mạnh	Nhóm nhạy cảm
51–100	Trung bình	Hoạt động ngoài trời bình thường	Giảm thời gian ở ngoài, theo dõi triệu chứng
101–150	Kém	Giảm thời gian ngoài trời, tránh đường đông xe và công trình	Hạn chế ra ngoài, tránh vận động mạnh lâu
151–200	Xấu	Hạn chế hoạt động ngoài trời, chọn giờ ít ô nhiễm; ưu tiên phương tiện công cộng	Ở trong nhà, vệ sinh mũi họng và mắt bằng nước muối sinh lý
201–300	Rất xấu	Hạn chế tối đa ra ngoài, đóng cửa, đeo khẩu trang lọc bụi mịn	Tránh khu vực đông xe, công trình; theo dõi sát triệu chứng
301–500	Nguy hại	Tránh mọi hoạt động ngoài trời, đóng kín cửa	Đi khám ngay nếu ho, khó thở, đau ngực

Nhóm nhạy cảm theo khuyến cáo gồm trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi, người mắc bệnh hô hấp hoặc tim mạch. Bộ Y tế cũng lưu ý nếu ho, khó thở, đau ngực khi ô nhiễm nặng thì cần đến cơ sở y tế ngay.

Xem AQI ở đâu

Bộ Y tế khuyên theo dõi qua các kênh thông tin chính thức của cơ quan môi trường. Ngoài ra nhiều người dùng các ứng dụng quan trắc quốc tế để xem nhanh. Mỗi nguồn có thể cho số hơi khác nhau vì vị trí trạm đo và cách tính; điều quan trọng là theo dõi xu hướng trong ngày và chọn một nguồn cố định để so sánh.

Thói quen hằng ngày cho người đi làm, đi học

• Xem AQI tối hôm trước và sáng sớm. Nếu ở mức xấu, dời buổi chạy bộ hay đạp xe sang trong nhà hoặc sang giờ chiều khi trời quang hơn.
• Đổi lộ trình khi có thể. Chọn đường ít xe tải, ít công trình, dù xa hơn một chút.
• Đi phương tiện công cộng ngày ô nhiễm nặng. Ngồi trong tàu điện, xe buýt có cửa đóng thường ít hít bụi trực tiếp hơn đi xe máy.
• Rửa mặt, súc miệng khi về nhà. Nhóm nhạy cảm có thể vệ sinh mũi họng bằng nước muối sinh lý như khuyến cáo.

Chọn khẩu trang thế nào

Khẩu trang vải mỏng hay khẩu trang y tế thông thường chủ yếu chặn giọt bắn và bụi thô. Ngày AQI xấu, nên dùng loại được công bố có khả năng lọc bụi mịn, ôm kín sống mũi và hai bên má. Khẩu trang hở mép thì không khí sẽ đi vòng qua khe hở, lớp lọc tốt mấy cũng giảm tác dụng. Thay mới theo hướng dẫn của nhà sản xuất, không dùng mãi một chiếc đến khi bẩn rõ.

Giữ không khí trong nhà sạch hơn

Người trẻ ở căn hộ, phòng trọ dành phần lớn thời gian trong nhà, nên đây là nơi đáng đầu tư nhất.

• Đóng cửa khi AQI cao, mở khi chỉ số giảm. Vẫn cần thông gió, nhưng chọn thời điểm không khí ngoài trời tốt hơn, thường là sau mưa hoặc khi có gió mạnh.
• Không đun nấu bằng than, củi trong phòng kín. Khuyến cáo của Bộ Y tế đề nghị chuyển sang bếp điện hoặc bếp gas.
• Không hút thuốc trong nhà. Khói thuốc là nguồn bụi mịn trong nhà rất đáng kể.
• Máy lọc không khí: chọn máy có công suất phù hợp diện tích phòng ngủ, đóng cửa khi chạy, thay lõi lọc đúng hạn. Máy đặt trong phòng rộng gấp đôi công suất thiết kế sẽ chạy mãi mà không sạch.
• Lau ẩm thay vì quét khô. Quét khô làm bụi bay lại vào không khí.

Với phòng nhỏ, cách sắp xếp gọn gàng cũng giúp dễ lau chùi, bớt chỗ bám bụi. Bài thiết kế không gian sống nhỏ gọn cho căn hộ studio có vài ý tưởng sắp xếp đồ đạc.

Góp phần giảm ô nhiễm từ chính mình

Bảo vệ bản thân là việc trước mắt, nhưng mỗi người cũng là một phần của nguồn thải. Đi chung xe, dùng phương tiện công cộng vài ngày một tuần, bảo dưỡng xe máy định kỳ, không đốt rác, lá cây. Những việc này nhỏ, nhưng cộng lại trên một thành phố vài triệu xe máy thì không nhỏ. Bài sống xanh bền vững ở thành phố lớn có thêm gợi ý bắt đầu từ thói quen hằng ngày.

Khi nào cần đi khám

Ho kéo dài nhiều tuần, khò khè, khó thở khi gắng sức nhẹ, đau tức ngực, hoặc triệu chứng hen, viêm mũi dị ứng nặng lên rõ rệt vào những ngày ô nhiễm là lý do để gặp bác sĩ. Người đang điều trị bệnh mạn tính nên duy trì thuốc theo chỉ định, không tự ý thay đổi khi thấy khó chịu, và hỏi bác sĩ về kế hoạch xử trí trong những ngày AQI cao.

Câu hỏi thường gặp

AQI bao nhiêu thì không nên chạy bộ ngoài trời?

Theo khuyến cáo của Bộ Y tế, từ mức 101–150 nên tránh vận động mạnh kéo dài ngoài trời, từ 151 trở lên nên hạn chế hoạt động ngoài trời. Ngày AQI cao, chuyển sang tập trong nhà là lựa chọn an toàn hơn.

Khẩu trang y tế có chống được bụi mịn không?

Khẩu trang y tế thông thường không được thiết kế để lọc bụi mịn hiệu quả và thường hở mép. Ngày ô nhiễm nặng nên dùng loại công bố khả năng lọc bụi mịn, ôm kín mặt.

Có nên mở cửa sổ khi trời ô nhiễm?

Khi AQI ở mức rất xấu hoặc nguy hại, nên đóng cửa. Vẫn cần thông gió, vì vậy hãy mở cửa vào lúc chỉ số giảm, chẳng hạn sau mưa hoặc khi có gió mạnh.

Cây xanh trong nhà có thay được máy lọc không khí không?

Cây xanh làm không gian dễ chịu nhưng không đủ để lọc bụi mịn ở mức đáng kể trong phòng. Nếu cần giảm bụi mịn trong nhà, máy lọc đúng công suất và đóng cửa khi AQI cao hiệu quả hơn.